Archive

Biografia

Zaila da egunero irensten zaituzten letrak burutik kentzea.

2014ean telebistak ikusten hasi nintzen. Etengabe, ezustean.
Argazkietan bildu nituen begiradak baldintza jakin batzuen arabera:

 

  1. Telefonoarekin egin dira.
  2. Saiakera bakarrean egin dira.
  3. Argazki originalak dira, moldaketarik gabeak.

 

Izan ere, oro har,  telebista saio bati moldaezina den aukera bakarra eskaintzen diogu bere inguruko iritzia  garatu aurretik.

2015-04-15 17.04.132015-05-20 16.57.372015-05-22 01.12.21-12015-09-17 00.58.272015-10-22 18.45.432015-10-27 09.16.222015-11-10 09.05.412015-11-17 10.22.482015-11-20 00.29.182015-11-29 17.06.142015-12-09 13.53.552016-02-02 21.39.032016-02-18 17.45.422016-02-18 17.54.18

2016-02-23 18.51.52

Argazkia: Aritz Galarraga

2016-02-23 21.26.39

Argazkia: Peru Iparragirre

2016-02-23 21.26.46

Argazkia: Urtzi Urkizu

2016-02-23 21.26.50

Argazkia: Urtzi Urkizu

2016-02-23 21.27.01

 

Ama, Aita eta Oier.
Bea Umbón eta Izaskun Ibarguen.
Jon Villapun.
Peru Iparragirre.
Saioa Baleztena.
Bilboko kuadrilla.
Donostiako lagunak.
Egiako Refuqueers familia. 

BERRIA egunkaria eta Ekografiak lantaldeko bidaideak. 

2016-02-29 18.19.14

Irribarre bat asko da.

Eskerrik asko,
bihotz-bihotzez,
bidean aurrera elkarrekin egiteagatik.

Advertisements

Amaierari hasiera emateko hitzak.

Poz handia ekarri didan gela honen atea zabalik lagako dudan arren, apal eta horma horniketa original eta aktiboan atsedena hartzeko tenorea da. Gero arte esan eta anniesdelmonoren atea zeharkatu aurretik, ingurura nostalgiaz so egin eta entzungo ditut

EXISTENTZIA IDORRETIK SALBATU NAUTEN [zenbait] KANTA

«Expectators in silence that are carrying the weight of the world on their own.
And the symbols will burn, the bad and good ones,
stickers, t-shirts, book, cds, and posters on your wall.
Because nothing is more cynical than the culture Industry»

http://gasdrummers.bandcamp.com/track/recreation-of-myths

 

«These things are wrong.
I can’t sleep here!»

«A patient game that i can’t find my way to play.»

 

«it’s a long way to sanity
but I know you won’t show me,
anyway.»

«Erraturiko habian
erroturiko txoria»


«Sans toi, je suis une blague de mauvais goût
Qui va se faire couper les sous
Merde au loyer, merde aux relances»

Con tus cenizas un árbol he plantado
 

«Steady myself for the kiss
no one should see this»

«Por un mundo mejor
habrá que hacer el amor»

«Zeure gorputza da orain nire hiria,
zeu zara orain nahi dudan aberria»

«There was a time before we were born
If someone asks, this is where I’ll be, where I’ll be»

Amamak ez ditu besoak luzatzen,
nik besarkatu egiten dut.
Adarrak hazita dituen enborra bezala
tente, geldi, esperoan geratzen da.
Eta orduan izoztu zaion bihotza
nire begietan urtu egiten da.
Tentuz ibiltzen naiz,
beso artean dudan hauts grisa
ez dezaten tantek busti
eta behin betiko zementu bihurtu.

idazten ari nintzen irakurketaren azken orrialdeetan Kontxita hurbildu zitzaidanean.

– Inporta dizu zure ondoan jartzen banaiz?
– 
Ez, noski.

Aurreko lerroak ikusita, ez nengoen 92 urteko emakume bati ezetz esateko tenorean.

– Egun ederra gaurkoa, ez duzu uste?
–    Bai, aspaldiko partez eguzkiak berotzen du eta ezin hobeto gaude hemen.
– Bai horixe. Pasieran irten naiz gaur. Boulevard-eko kafetegietara heldu nahi nuen. Gizona hil egin da eta aspaldiko garaiak oroitzeko beharra nuen.
–    Sentitzen dut. Hamaika oroitzapenek goibelduko zaituzte orain.
– Bai, goibeltzen naute, bai. Baina bizitza luzea izan dut; 92 urte ditut. Kontu askori egin behar izan diet aurre. Zuk zenbat urte dituzu?
–    27
– Gazteagoa zinela pentsatu dut. Adin polita zurea sustraiak hazten uzteko, egin al duzu?
–    Ez, oraindik ez.
– Zoriona duzu aurpegian, eraztunetarako ez izan prisarik. Bidaiatzea gustatzen zaizu? Guk atsegin handiz egiten genuen… hortik hona, hemendik hara… en fin.
–    Bai, biziki maite dut bidaiatzea.
– Ez sekula galdu gauza berriak ikasi eta ikusteko aukera, entzun? Bestela damutuko zaizu, egin kasu. Bizirik egoten ikas ezazu. Egingo duzu?
–    Saiatuko naiz (klisk)
– 24 urte nituenean ezkondu nintzen. Nafarroakoa naiz baina gizona Donostiarra zen. Lan egitera etorri nintzen. Jostuna nintzen. Gizonentzako trajeak eta beste hainbat arropa egiten nituen. Donostiako sastreriarik eleganteenean lan egiten nuen; ‘Idiakez’en. Gizon aberatsak eta dotoreak etortzen ziren. Gero ia, ezkondu egin nintzenean lana utzi behar izan nuen, badakizu, emakume ezkonduaren bizitza zer zen orduan; etxea, senarra eta alabak. Poz handiarekin betetzen nuen nire beharra. Beste garai batzuk. Nongoa zarela esan didazu?
–    Ez, ez dizut esan. Basaurikoa naiz, Bilbo ingurukoa.
– A, ez zarela Donostiarra! Baina nirekin bat egingo duzu, Donostia Bilbo baino politagoa dela.
–    Esango nuke edertasunak ez duela bestelako garrantzirik gustura bizitzearekin alderatuta.
– Horretan ez dizut kontra egingo. Ni Erronkarikoa naiz. Oso ederra, baina hemen gustura bizi naiz. Bi alaba izan ditut Donostian. Gazteenari nire izena eman nion;’Kontxita’. Nire alaba batek nire izena izan zezala ilusioa egiten zidan. Hil zitzaidan. Bi alaba izan zituen berak eta kanpoan bizi dira. Hain zen maitagarria nire Kontxita! Ez nire alaba zelako, e? Jendeak esaten zidan hiletan emakume ona zela. Baina ona-ona, gardena, eskuzabala. Pena handia daukat.
–    Ulertu ezin dezakedan mina, sentitzen dut.
– Orain beste alabarekin bizi naiz. Dibortziatua. Bakarrik geratu naizenez bere etxera joan nadin agindu dit. Nagusiegia naiz. Baina ondo nago, ez duzu uste?
–    Nik esango nuke oso ondo zaudela Kontxita.
– Kar-kar. Ez dizut uzten zurean jarrai dezazun. Baina badakizu zer? Egun osoa daramat bakarrik eta pasiatzen eta bakarrik eta… norbaitekin egoteko gogoa neukan. Hitz egitekoa.
–    Primeran deritzot. Eta badakizu zer? Plazerra da niretzat kontatu nahi didazuna entzutea.
– Ederra zara, sarritan esango zizuten. Eta esan ez badizute ere sinestu ezazu, sarritan ez baitakigu garena maitatzen.

Luze eta sakon jarraitu zuen elkarrizketak. Zeharo hunkitu ninduen Kontxitak. Hainbeste, asteburuko bisitan kontatu nuen lehena izan zela.

  • Amamaren absentzia sentitzen hasi zara.
  • Ama, zer diozu? Amama aurrean jarrita daukat eta, baietz amama?
  • Bai.

Hilda egon arren,
gorputzez bizirik dagoena
maite duenarentzat.

‘Euskara maila horrekin ez duzu karrera sekula amaituko, jakin dezazula’.
Andereñoak, 2006.eko lehenengo lauhilabetekoan.

‘Gaztelaniaz eta euskaraz idatzi dituzun bi lan hauen artean salto ikaragarria dago. Euskaraz idaztera derrigortu zaitez. Blog bat hasi beharko zenuke. Uda honetan has zintezke; lehenengo espainolez idatzi, ea gai zaren berdina euskaraz egiteko’.
Esan zidan maisuak 2008an.

Luze izan nintzaion kontuari bueltaka, etsita, indarra topatu ezinik, hain justu orain urtebete animatu nintzen arte.

[Zorionak Blogari]

Herriko euskaldun autentisch-ak bezala, Ikastolan ikasi nuen. Espainia osoko jendea ekarri zuen ‘La Basconia’-k eta behin herriko motore ekonomikoa izandako fabrikaren bulego-eraikin dotorean zegoen gure Ikastola. Ezbairik gabe, iraultza industrialaren metafora ederra. Hizkuntzari dagokionez, ezagutu dudanagatik, maketo horien eta gure artean ez zegoen ezberdintasun handirik. Berriei traba jarri aldera, ikastolan onartuak izateko euskaraz hitz egin behar genuen, eta halaxe egiten nuen amamak irakatsita.

Euskal familia erdaldunetik nator; euskaraz, amamak eta ilobek egiten duten familiatik.
Eta gainera, ez daukagu hizkuntza transmisiorako interesantea litzatekeen letretako profilik, zientzia klubeko bazkideak dira denak.

Termino Celaáikoari jarraiki, guretzat euskara vehicularra zen. Hizkuntza batean ikasi eta beste batean bizi nintzen. Zigortzen gintuzten espainola ahoan eramateagatik eta elkar salatzen genuen gainera. Batua irakatsi ziguten, amamak ordea bizkaieraz egiten duenez, halaxe berba egiten zigun. ‘Amama ez dakizu’ ‘Horrela ez da esaten’ ‘kar-kar, nola diozu?’ Jarrera salatzaile diktatorialarekin, lotsatu eta gaizki sentiarazi genuelako gaztelaniaz egiten hasi zitzaigun.
Oso itsusia. Oso-oso itsusia.

DBH ikasteko, institutura joan ginen herriko eredu ezberdinetako ikasleak.
Euskara irakasleek maila egokitu behar izaten zuten, hortaz, ezer ez nuela ikasi esan dezaket, lasai asko. Pare bat irakasle ziren, gure andereñoak ulertzen ez zituen aditz taulen ordez, literatura ere azaltzen zutenak, baina ez nuen plazerra izan. Kontuak kontu, A ereduan egin nuen batxillergo teknologikoa. Ikustekoa nire aurpegiaren piura matematikako irakasleak ‘¿Alguien me puede decir qué es un radical?’ galdetu zuenean. Ondoren etorri zen goi mailako heziketa zikloa, ez zegoen hezkuntza publikoan euskaraz ikasterik.
Ordurako, hogei bat urterekin, nire euskara hiltzera kondenatuta zegoen. Ez nuen erabiltzen eta saiatzen nintzenean, gero eta zailtasun handiagoz jariotasunez egin ahal izateko.

Hurrengoa, maleta bete eta Gipuzkoa profundara joan nintzen unibertsitatera. Hooootza. Eta ez bakarrik neguan pasatzen nuena. Euskalkien Benetton-a zen hura eta arazoa nuen sikiera, euskara zela jakiteko. Zuzenean ikaskide batzuekin ezin nintzen komunikatu eta hainbat irakasle ulertzeko komeriak bizi nituen. Esate baterako, ‘parra dost’ lehenengoz entzun nionean Ekonomia I-eko irakasleari, maritxalazoa eman zidan. Seko.
Egundoko zartazoa hartu nuen eta ordutik nire bizitza barnetegi bat bilakatu da.
Bigarren urtetik aurrera espainolik erabiltzen ez zutenekin harreman estuagoa izaten saiatu nintzen. Ez komunikatu ezin nien lagunei aukera bat emateko, baizik eta nire buruari aukera hori zor niolako. Hasieran izugarria zen lotsa eta ikaragarri txarto pasatzen nuen. Hori dela eta, sarri askotan mutu, ekarpenik egin gabe entzuten nituen. Behintzat, ulertzen nituen, eta hori asko zen. Ezer esateko banuen, maiz erdararazko hitzekin (egun ere, egiten dut baina). Inflexio puntua, zuzendu ziezadaten eskatu nienean. Kostata lehenengoetan, izan ere, lotsatu egiten ziren nire okerrak markatzean. Ni jota pozik, boligrafo gorriak adierazten zuenetik at, ezer berria barneratzen hasten nintzelako. Eskoriatzako teilatupean, etxea baino gaztetxea zirudien 10 bat lagunentzako duplexera, elkarrekin bizitzera joan ginen, eta halaxe sortu zen, gaur egun dirauen ‘uniko kuadrilla’.

Atzean geratu diren urteak, ez jendea.
Twitter-a euskara ikasteko tresna izan zitekeela otu zitzaidan eta ez nenbilen gaizki. Seguruagoa sentitu nintzenean hasi nuen txoko hau; aurrena blogspot-en gero aldatu nintzen. #Daitort mundu bat falta zaidala hizkuntzari diodan beldurra menderatzeko eta ez bere menpe bizitzeko. Letra hauek ordenatzeko nahita hiztegiaren laguntzarik erabili ez badut ere, ergatiboa eta bion arteko harremanagatik sufritzen dudala, ez da sekretu bat.

Enpin. Estres linguistikoak atzera botatzen duela. Basaurin, ehuneko ehunean ez bada, aukeren hein handi batean lehenengo hitza erderaz izango duzula badakizu. Ez du estres handiegirik sortzen egia esan, euskaraz erantzuten zaituztenean poz handia baizik.

Egun, alzheimerrak amama guztiz irentsi duela diote. Izenak gogoratu arren, zein nori dagokion, edota nor den nor, ez dauka erabat argi. Hala ere, sekula ez da konfunditu amantez, bakarra baitu. Zorionekoa naiz eta badakit horregatik, euskara eman zidan emakume maitearen oinen gainean, arnasa hartu ezinik sudurtxoa errapien kontra dudala , eta hor nonbaiten, biok sukaldean bueltaka dantzan gabiltzala.

Hace ya casi diez años que obligada me mandaron por primera vez a Chicago. No se me pasó la tontería hasta que en un partido de los Bulls, un pedazo tiarrón negro me echó -por la cara- un rap en el que introdujo las palabras ‘Basque Country’ y ‘Freedom’. Ni re-pajolera de como quedó el marcador. La mandíbula me sigue crujiendo de aquella desencajada. Por cierto, si alguien se anima a comprar una camiseta de la NBA al otro lado del globo, que sepa que de una XL y probablemente de una L de chico, saca tela para la propia camiseta, el pantalón y sobra para hacerse una coqueta cinta retira flequillo o coletero -si tenéis goma-.
Anyway al turrón; la última vez que pisé los Estates fué en 2010. Esta vez aterricé en el JFK, de allí en death cab hasta un edificio antiguo del mismo patrón que utilizaron los yankees para reconstruir media Alemania ubicado en el Lower East Side (Manhattan). Patio interior, grandes ventanas con cristales para hacer pesas, escaleras estrechas y una aventura en cada sonido de sirena que te taladra la oreja y piensas ‘¿Cabrapasao?’ A la vuelta una cafetería con unos baggels para cerrar los ojos y llorar de placer y un café que te espabila a hostias cafeínicas. A esa pócima o te aclimatas o te aclimueres. Lo de la leche en cápsulas jamás lo entenderé. Muy cerca el pub irlandés más antiguo de la ciudad dónde las rubias y negras van a pares -ley de la casa- aunque raramente ven féminas. Yo lo que tenía ganas de ver era el MoMa, pese a ser analfabeta profunda de la más alta categoría en arte. No podía pasar de Marina Abramovic, y menos con la vena sensible que me traía tras haber estado meses antes visitando los países que conformaban la antigua Yugoslavia. Con un carnet universitario cuya foto era de cuando Israel era parte de Egipto –let’s my people go– prácticamente entré por la patilla.

20130309-142119.jpg

Es pestascular. Había una restrospectiva de Tim Burton; un sinfín de maquetas, personajes y cachivaches de cartón piedra. Dibujos, storyboards y trajes: el jersey de angora de Ed Wood, el mono de cuero y garras de Edward Scissorhands etc. A juzgar por el tamaño de ambos trajes, Johnny Depp ha de ser varón de no más de 1,70m y talla M de camiseta. Estaba hasta Batman, cosa que no se merecía y que tampoco nos merecimos nosotros. De allí a los oil on canvas. Loca por ver ‘la noche estrellada’ de Van Gogh -el rey del plastón sin orejón-. Había contemplado la gran mayoría de su obra en Amsterdam pero faltaba mi muy más favorito cuadro. Y allí, en Nueva York en la parte izquierda de una enorme sala blanca estábamos los dos. Me acerqué lentamente mientras hacía un travelling mental con zoom sincopado hasta que lo ví en primer plano. Allí plantada memorizando trazos, recolocándome las gafas y moviéndome en un eje de 180º atendiendo a la clásica ‘pose de museo’ o echándome el moco mientras mis neuronas chillaban: ‘Qué guatxi‘. En la cara una sonrisa llena de ilusión, de esos gestos que acaban haciéndote daño y que no quité durante todo el recorrido.
Demasiado largo y poco interesante sería pajear todo lo que retraté en las retinas. Únicamente apuntar que aquello incesablemente me hacía rebobinar hasta aquellas clases de ‘Irudi’ en primero que nos daba Andrés Gostín y que por ello entendí -por fin- que una fotografía si bien responde a una representación gráfica de algo físico que hará perdurar en la memoria tantas veces como sea mentalmente recuperada, no es más que un mecanismo de olvido para el contexto del que es extraída. Por eso no saqué ni una instantánea de Marina Abramovic. -Y además te daban pa’l pelo los gorilas.-
Unos años atrás, en Viena, quedé totalmente fascinada con la fuerza e impertinencia desafiante del retrato Judith I de Gustav Klimt. Esa mirada tan femenina, tan poderosa, tan pintada. Me produjo un cosquilleo obsesivo que me empujó a engullir información acerca del autor, la época, las circunstancias físicas en torno al lienzo, el mito y demás familia. By the way, el biopic de Klimt es caca. Algo parecido pero menos intenso me ocurrió frente al busto de Nefertiti en Berlin. Un bellezón que me dió susto con un ojo pocho y metida en un cilindro al que no podía dejar de mirar.

Pues bien, Marina Abramovic destronó ambas sensaciones sin levantarse de la silla.
Era marzo y se hallaba en la primera fase de su performance, por lo que conservaba la mesa tras la que cualquiera que guardara cola desde la madrugada podía sentarse. El vestido aquel día era rojo. Me senté tras la línea marcada en el suelo, en paralelo y a la derecha de Abramovic. Envolvente, magnético, arrollador, hipnotizante; en aquel acto se percibía una energía desbordante. Era algo de una fuerza interior extremadamente soberbia Un esquema obsesivo y tan brillante como egocéntrico. Y es que allí ya se percibía y tras ver ‘The Artist is Present’ no me queda ni un ápice de duda: Marina Abramovic está encantada de conocerse. Me hubiera marchado tan pronto como la postura en el suelo se me hizo incómoda, pero era incapaz de mover un pie. Allí plantada durante casi dos horas. Desfilaba gente por allí a mansalva; algunos reían, otros lloraban, nunca quienes pareciese que ni se inmutaban. Jamás. Allí se construía un diálogo ocular capaz de cumplir con éxito el proceso comunicativo. Con doble sentido circulaban mensajes visuales y kinestésicos, pero sobre todo los segundos. No es simplemente que a diferencia de una obra plástica, una perfomance pueda recibirse a través de todos los sentidos al mismo tiempo. No. Es que Marina Abramovic con aquel ejercicio invitaba a gestionar la percepción de la información por las tres vías tradicionales al mismo tiempo, es decir; visual, auditiva y kinestésica. Con lo cual y debido a que cada individuo tal y como decide en su desarrollo anterior a los 5 años, percibe la información del exterior con más intensidad por una de esas tres vías, la impresión de tan simple acto distaba enormemente en reacciones.

Me surgieron algunas dudas que hoy en día continúan apalancadas en algún cajón cerebral. No entendí dónde empezaba la performance, es decir, qué abarcaba la artista-creadora utilizando su cuerpo para al arte y dónde empezaba y acababa la mujer, la fama, ella ídolo siendo venerada y alimentándose de admiración en un baño de egolatría. También me llamó la atención el hecho de utilizar el amor como sustento para crear; en este caso se alimentaba del público pero anteriormente lo hacían recíprocamente su pareja Ulay y ella. Cuándo me aburrí salí de allí hacía el Bowery dónde me plantaron una Blue Ribbon de 3$ en la mano. Entre sintetizadores y focos debía de tener tal cara de satisfacción que me arrojaban perlas del palo de: ‘¡Tú has pillao!’. Única fuente de alegría e inspiración, parece ser. En general, tanto entonces como ahora básicamente recuerdo que en el MoMa fui una persona flipando y extremadamente feliz.

Lehenengo urtebetetze ospakizunean kandela eskuarekin amatatu nuela kontatzen dute.

Familia argazki bat dago; arrosa-laranja koloreen artekoa. 80’s estetika Lauper totala. 
Plano orokor bat da. Gogoratzen ez dudan etxe bateko sukaldean, laurok agertzen gara mahai laukidun luzean jarrita. Amak neba du alboan jarrita. Nebak eskuak gurutzatuak ditu mahai gainean. Gurasoek diotenez, oso formala zenez baimenik gabe ez zuen ezer ez egiten. 
Ja!
Erretratua ikusten dudan bakoitzean bere nenuco usaina datorkit burura. 
Sancheski urdin #moloia zeukan, nik apurtu nuena. 
Pianoa eta txirula zituen, nik apurtu nituenak. 
Ilustrazio eder-ederrak zituzten liburu sorta zuen, orri batzuk ere apurtu nituen. 
Eta hala ere, ez zen sekula haserretu. 
Ulertezina. 
Aitaren altxoan jarrita nago, bekain bat bestea baino gorago dudala, pertsona ezberdinek esan didatenez, maiz egiten dudan keinu batean pastelari begira ari natzaio. 
Denek kamerara. Nik pastelera.
#Sindudarik gabe etorri diren urteen irudi iragarlea.

Eskua erreta hasi nuen bizitza; ezin zitekeen beste modu batera izan. 
Niri esandako ‘Zorionak’ denak beraientzako dira;
den modukoa dela, 
euren
eskuzabaltasunaren
maitasunaren
dedikazioaren
konfiantzaren
pasioaren
isla delako
ispiluan begiratzen naizenean agertzen dena.